Związki frazeologiczne w naszym języku i poprawne posługiwanie się nimi

Czy nie sądzicie, że zmiany są ożywcze? Tak? No, to jesteśmy zgodni.

Dlatego też pozostawimy dziś literaturę piękną, by skupić uwagę na naszym rodzimym języku i jego bogactwie. Zanotujcie temat, taki jak tytuł posta (następnie przepiszecie do zeszytu teksty z tej strony, które wyróżniono czarną czcionką). Na pewno zastanawiacie się nad tematem, w którym pojawił się dziwny termin. Powinniśmy sobie coś w związku z tym wyjaśnić.

Czy wiecie, czym jest frazeologia?

Wszyscy wiedzą, bo w ubiegłych latach była już o tym mowa, ale na wszelki wypadek przypomnę:

Frazeologia to dział nauki o języku, który zajmuje się połączeniami wyrazów w konstrukcje, zwane frazeologizmami albo związkami frazeologicznymi.

Jak wiadomo, każdy język narodowy ma swój bogaty słownik, czyli zbiór wyrazów, które są podstawą komunikacji. Słowa mają swoje określone znaczenia, do których przywykliśmy, ale można też zbudować z nich większe jednostki (owe konstrukcje). Wówczas, w połączeniu, nabiorą zupełnie nowego znaczenia.

Frazeologizmy są stałymi związkami wyrazowymi. Możemy je podzielić ze względu na budowę. W wyniku takiego podziału otrzymamy:

* wyrażenia – powstają zwykle z połączeń dwóch elementów: rzeczownik + rzeczownik (np. jabłko niezgody) lub rzeczownik + przymiotnik (np. miłosierny Samarytanin), albo przysłówek + przysłówek (np. krótko i węzłowato). Może to być również wyrażenie przyimkowe (np. grać na nerwach)

* zwroty – powstają z połączeń: czasownik + rzeczownik (np. zadzierać nosa) lub czasownik + przysłówek (np. zapłakać gorzko), albo czasownik + wyrażenie przyimkowe (np. zejść na manowce)

* frazy - mają postać zdania (np. znaleźć się w objęciach Morfeusza) lub jego równoważnika (np. nadejście chudych lat)

Jeśli zastanowimy się, jak powstawały frazeologizmy w ciągu długich stuleci rozwoju języka, to musimy zwrócić się w stronę: historii (wydarzenia, postaci historyczne), literatury (pisarze, literaccy bohaterowie, sceny, motywy, idee), religii (postaci mitologiczne i biblijne, przypowieści, wartości religijne) i… pospolitych ludzkich doświadczeń. To właśnie one wszystkie stanowią zasadnicze źródła związków frazeologicznych.

Przykłady źródeł związków frazeologicznych:

* historia – drakońskie prawo (Drakon był autorem bardzo surowego prawa w starożytnej Grecji) lub spartańskie warunki (niewygoda, trudne warunki, jak w dawnej Sparcie).

* literatura – dantejskie sceny (sceny wstrząsające, budzące grozę, jak w „Boskiej komedii” autorstwa Dantego) lub walka z wiatrakami albo donkiszoteria (walka beznadziejna, bezskuteczna, czasem z urojonym wrogiem – jak w opowieści o Don Kichote, autorstwa Cervantesa)

* religie – syreni śpiew (mitologia – oparł mu się Odys), hiobowe wieści (w Starym Testamencie doświadczał ich Hiob), judaszowe srebrniki (wziął je jeden z uczniów Chrystusa)

* doświadczenie – spuścić nos na kwintę, gadał dziad do obrazu, grać na nerwach

Zachęcam was do otwartości na frazeologizmy, ponieważ nie tylko wprowadzają one barwę do językowej pospolitości, ale też czynią naszą wypowiedź ciekawą, czasem dowcipną, czasem intrygującą. Nabierajcie wprawy w użyciu związków frazeologicznych, naprawdę warto.

Na początek kilka ćwiczeń z podręcznika:

ćw. 1 str. 188;

ćw. 1 i 3 str. 190.

Dla chętnych ćwiczenie dodatkowe: 4 ze str. 191.

A skoro mowa o frazeologizmach, znacie historię oleju w głowie? Jest bardzo ciekawa. Zapraszam na krótki seans:

Czas wykonania zadań do 30. kwietnia. Powodzenia!

Sławni i ekscentryczni, czyli o twórczości Magdaleny Abakanowicz i Władysława Hasiora.

Zapisz temat, taki jak tytuł posta. Jak się domyślasz, nasza praca nad pielęgnowaniem pamięci o sprawach ważnych dla nas, Polaków, nie dotyczy wyłącznie wydarzeń tragicznych. Warto bowiem upamiętniać również sylwetki ludzi niepospolitych, którzy tworzą nasz kulturalny dorobek i sławią imię Polski w świecie. Dlatego też pod tematem zanotuj:

W. Hasior Czarny krajobraz I. Źródło: Pinterest

Ocalamy od zapomnienia sylwetki wybitnych artystów polskich:

* Władysław Hasior (XX w.) – wybitny artysta wizualny, pedagog, związany z Podhalem. Znany przede wszystkim jako twórca rzeźb, pomników i asamblaży (trójwymiarowych kompozycji z przedmiotów gotowych).

Uwaga! Miedzy obiema notatkami biograficznymi zostaw miejsce na informacje, które dopiszesz samodzielnie, po przeczytaniu wskazanych niżej tekstów.

* Magdalena Abakanowicz (XX/XXI w.) – ceniona artystka wizualna, rzeźbiarka, pedagog. Znana głównie z abakanów (od nazwiska – monumentalnych konstrukcji z tkanin) oraz rzeźb tworzonych z drewna i metalu.

M. Abakanowicz: Figury tańczące. Źródło: A. Szary-Cioczek

 Następnie przeczytaj teksty w podręczniku, które poszerzą Twoją wiedzę na temat obojga artystów i wskażą, dlaczego zdobyli oni uznanie i sławę. Autorką obu opisów jest Kama Zboralska:

 1. „Dusza pełna ognia” (podręcznik, s. 111)

2. „Pokochać tłum” (podręcznik, s. 112)

A teraz wpisz do zeszytu polecenia i wykonaj je.

Polecenie 1: Zapisz w zeszycie niżej podane wyrazy i przy pomocy dowolnego dostępnego  Ci słownika wyjaśnij (pisemnie) ich znaczenie:

- monumentalny –

- metaforyczny –

- traumatyczny –

Polecenie 2.: Uzupełnij treść notatek biograficznych (tych u góry strony), o informacje znalezione w opowieściach o obojgu artystach. 

Pamiętaj, by były to 2-3 informacje (=dwa, trzy zdania), które przyciągnęły Twoją uwagę lub szczególnie Cię zaskoczyły. Warunek jest jeden – muszą one pochodzić z tekstów w podręczniku (NIE PRZEPISUJEMY PODRĘCZNIKA, UŻYWAMY WŁASNEGO JĘZYKA), być może coś interesującego znalazłeś również w zaprezentowanych wyżej pracach bohaterów naszego tematu.

Czas na realizację tematu wraz z poleceniami – do 26. kwietnia. Powodzenia!

Ciekawe czasy, ciekawi ludzie. Trzej różni bohaterowie i ich historie.

Intrygujący temat dzisiejszych zajęć narzuca nam obowiązek zaznajomienia się z trzema tekstami w podręczniku. Spokojnie! Każde z Was upora się tylko z jedną opowieścią, chyba że kogoś rozpiera energia lub ciekawość, co też miał do przeczytania kolega… Można sobie na to pozwolić – nie będę wstawiać jedynek za taki zapał J Po kolei:

Zapisz w zeszycie temat taki, jak tytuł posta. Pod tytułem zanotuj:

Niezwykła historia ………………………………… (po przeczytaniu tekstu, który został Ci wskazany, wpiszesz tu imię i nazwisko bohatera tekstu).

Teraz znajdź swój przydział:

Tekst Eweliny Zadrożnej „Każdy gol dla mamy” (podręcznik, s. 162-163) przeczytają osoby oznaczone w dzienniku numerami: 3, 8, 9, 10, 13, 14). Wywiad Justyny Kasprzak i Oskara Mayi „Kamil Bednarek. Inny nie będę” (podręcznik, s. 164-166) przeczytają osoby oznaczone w dzienniku numerami: 1, 2, 4, 5, 11, 12, 18). Wywiad Elżbiety Nowosielskiej „Mechanik Roku o swojej pracy, o swoich pasjach” (podręcznik, s. 167-169) przeczytają osoby oznaczone w dzienniku numerami: 6, 7, 15, 16, 17, 19).

Po przeczytaniu tekstu wpisz imię i nazwisko bohatera w wykropkowane miejsce powyżej. Następnie przepisz do zeszytu i uzupełnij poniższy tekst:

Poznany przeze mnie bohater jest przykładem mieszkańca małej miejscowości, któremu udało się odnieść życiowy …………… . Obecnie wykonuje zawód ……………… . Jego pozycja związana z wykonywaniem tej konkretnej pracy wynika z dwu bardzo ważnych cech: ……..…………………. i …….……..…………… . To one sprawiły, że jego marzenia mogły się spełnić. Miarą największych sukcesów zawodowych ……………… są następujące jego osiągniecia:

1.……………………………………….. 2.…………………………………………………… Mój bohater najbardziej ceni (u siebie i u innych) takie wartości, jak: : …...........…….; ……………………; ……….……...........…….. ; ………………………………… .

W jego historii najbardziej ujęło mnie to, że ………………………………………………….............
……………………………………………………………………… . Imponuje mi jego postawa, ale mam swojego własnego idola. Jest nim ………………… Zajmuje się on/ona ……………………… i budzi mój podziw z powodu takich cech charakteru, jak ….......................................; …………………………; ………………………….. ; …………………………………. . Myślę, że ja jestem w stanie również osiągnąć zawodowy sukces. Będę do niego dążyć poprzez następujące działania: ………………………… ; ………………...…........................ ; ........................…………… .

Termin wykonania tego zadania: do 25. kwietnia 2020.

Zadanie dodatkowe, ale tylko dla tych chętnych, którzy „przyłożą się” do pracy i zechcą zadbać zarówno o treść, jak też język wypowiedzi): Opisz, posługując się własną argumentacją, bariery, które utrudniają człowiekowi osiąganie sukcesu (przeanalizuj bariery, które są w nas samych i te, które są od nas niezależne). Musisz zmieścić swą wypowiedź w 10-12 zdaniach.

Powodzenia!

Historyczna prawda zapisana w ludzkiej pamięci

W ramach ostatnich zajęć zdalnych poznawaliśmy rzeczywistość PRL-u. Był to czas w sumie smutny, ale – jak zorientowaliście się czytając zapiski Leopolda Tyrmanda i przeglądając szyderczy materiał filmowy – wiele spraw, zdarzeń, postaw, może wzbudzać śmiech, z perspektywy czasu. 
Jednakże nie wszyscy twórcy tego okresu (jednocześnie jego uczestnicy) traktowali funkcjonowanie komuny z przymrużeniem oka. Wprost przeciwnie – w swoich dziełach nie skupiali się na śmiesznostkach, ale na dramatycznych skutkach tego zbrodniczego, totalitarnego (poznaliśmy znaczenie tego słowa, gdy omawialiśmy literackie świadectwa II wojny światowej) ustroju. 
Jednym z takich autorów był Czesław Miłosz, poeta znany wam nie tylko z omówionych wierszy, ale również jako laureat literackiej Nagrody Nobla. A przykładem poglądów autora na rzeczywistość totalitarną jest wiersz „Który skrzywdziłeś”.

Zadania do realizacji: zapisz temat, taki jak tytuł tego posta i zanotuj pod nim:

* Poszerzamy naszą znajomość twórczości Czesława Miłosza

* Podejmujemy próbę interpretacji wiersza „Który skrzywdziłeś”

Następnie (obowiązuje wszystkich): przeczytaj wiersz „Który skrzywdziłeś” (podręcznik, s. 101) – raz cicho i raz na głos – to pomaga w skupieniu myśli wokół treści i ułatwia rozumienie ukrytej warstwy znaczeniowej wiersza. Jeśli chcesz, odsłuchaj recytację utworu z filmu poniżej:

 

Teraz zastanów się nad treścią utworu i skorzystaj z podpowiedzi i pytań naprowadzających. Intuicja na pewno podpowiada ci, że utwór jest rodzajem literackiej przestrogi. Przemyśl więc:

- jaki typ liryki stanowi utwór i uzasadnij swój wybór.

- jak myślisz, do kogo kierowana jest ta przestroga?

- kto jest jej nadawcą, kim jest mówiący?

 - jak mógłbyś scharakteryzować adresata – jaki to człowiek?, czy robi coś złego?, na czym polega to zło?

- czy podmiot liryczny odnosi się do przyszłości?, jeśli tak, to co przewiduje?

- zastanów się też, czy ten adresat, do którego jest skierowany komunikat, to ktoś konkretny (z imienia i nazwiska), czy może symbolizuje on kogoś, coś?

Na wszystkie te pytania odpowiedz pisemnie. Jeśli masz potrzebę, zadaj mi pytanie w związku z tym wierszem. Możesz również korzystać ze wszystkich dostępnych źródeł wiedzy na ten temat. Jeśli zadanie okaże się dla ciebie za trudne, zerknij do opracowań internetowych, ale uwaga - przepisuj je z sensem. Wypowiedź rozpocznij następująco:

„Który skrzywdziłeś” Cz. Miłosza to przykład literackiej przestrogi. (dokończ, odpowiadając na wyżej przytoczone pytania) ……………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………..

Zadanie dla uczniów nie korzystających z IPET-u: przepisz do zeszytu dwie metafory – „Złote medale na twoją cześć kując” oraz „i sznur i gałąź pod ciężarem zgięta” oraz zinterpretuj je, wyjaśnij, jakie znaczenie kryją.
Zadanie dla chętnych: Naucz się na pamięć wiersza "Który skrzywdziłeś". Gdy wrócimy do szkoły, wyrecytujesz go, a ja nagrodzę cię najlepszą oceną. 
Termin wykonania pracy domowej – do 4. maja. Kanały przekazu informacji i formy rozliczania się z wykonanych poleceń, jak dotąd. Powodzenia!

Ada Kondratowicz - "ABC Olgi Tokarczuk".

Przypomnij sobie przejmującą historię Izydora, bohatera powieści Olgi Tokarczuk (przekartkuj zeszyt i podręcznik). Kiedy omawialiśmy utwór, wspólnie podziwialiśmy, jak przekonująco oddała pisarka przejmującą opowieść o Izydorze. Ta, na pozór zwyczajna historia, naprawdę nas wzruszyła i kazała inaczej spojrzeć na naszych bliskich w podeszłym wieku. Spowodowała to siła pisarstwa Olgi Tokarczuk. By pisać tak, jak ona, trzeba mieć wielki talent. Przyznanie naszej rodaczce najbardziej prestiżowej nagrody – literackiego Nobla – jest absolutnie uzasadnione. Myślę, że podzielacie moje zdanie.
Jeśli macie wątpliwości, proszę o zapoznanie się z nietypowym wywiadem z Olgą Tokarczuk (podręcznik, s. 158-159). Dlaczego nietypowy? Ponieważ dziennikarka, Ada Kondratowicz, zadaje pisarce pytania w formie jedno- dwuwyrazowych oznajmień. I tu zagadka. Jaka zasada zdecydowała o takiej, a nie innej kolejności tych „pytań”?
Zadania dla Ciebie. Zapisz temat, taki jak tytuł posta. Po przeczytaniu wywiadu, zanotuj pod tematem:

 Na spotkaniu z Olgą Tokarczuk – poznajemy poglądy noblistki.

Następnie wybierz pięć spośród wszystkich opinii wyrażonych przez Olgę Tokarczuk, z którymi się utożsamiasz, czyli te, które są ci naprawdę bliskie. Poszczególne wybrane przez ciebie zagadnienia zapisz kolejno w zeszycie, a potem wybierz jedno, którego wybór uzasadnisz. Zrób to wg wzoru:

Utożsamiam się z tymi poglądami pisarki, które dotyczą:

autorytetów, książek, miłości, normalnego dnia, uśmiechu (uwaga - to jest mój wybór, twój może, a nawet powinien, być zupełnie inny).

"Uśmiech" – ten pogląd jest mi bliski, ponieważ sądzę, że wynika z miłości do zwierząt, a ja kocham zwierzęta. Uważam też, że budowa psiej głowy sprawia wrażenie jakby psy (koty także) były wiecznie uśmiechnięte, a uśmiech jest cudownym wyrazem twarzy – gdyby ludzie się częściej do siebie uśmiechali, świat byłby lepszy (uwaga - to jest moje uzasadnienie, ty poszukaj uzasadnienia dla innego poglądu pisarki. Pamiętaj, nie przepisuj podręcznika, pisz własnym językiem!).

Wykonanie powyższego polecenia jest obowiązkowe dla wszystkich. Gdy uporasz się z nim, przystąp do kolejnego, jest to zadanie obowiązkowe dla uczniów, którzy nie korzystają z IPET-u, ale mogą je zrobić wszyscy:
W oparciu o różne źródła wiedzy: słowniki, podręczniki, zasoby internetu, a także w oparciu o poznane dziś poglądy pisarki opracuj pisemnie (w zeszycie) biogram Olgi Tokarczuk. Pamiętaj: biogram jest notką biograficzną, zapisem najważniejszych informacji o danej osobie – nie zamieszczamy w nim szczegółowych danych lub błahostek. Powinniście stworzyć zwięzły życiorys, zawierający podstawowe informacje o życiu, dokonaniach, twórczości Olgi Tokarczuk.
Czas na wykonanie bieżącej lekcji – do 15. kwietnia. Sposoby rozliczenia się z pracy w warunkach domowych takie, jak dotąd.

I jeszcze drobiazg dla was, w związku ze zbliżającą się Wielkanocą 2020:

Fot. David Mark z Pixabay

… niech radują się dusze –

Alleluja!

a potem w domach

dzieląc się jajkiem święconym

oddajmy sobie serca

wtedy

na obrusy lśniące bielą

sfruną anioły z niebios

nadstawią uszy baranki

pokraśnieją pisanki

zaszumi owies zielony

uśmiechną się bazie w wazonie

a wielkanocne stroiki

zapłoną gorącym podziwem

dla cudu tego….

*

cytując wiersz Jadwigi Zgliszewskiej, przesyłam wam najcieplejsze życzenia wielkanocne.
Pozostańmy w nadziei, że kolejne świąteczne serdeczności
będziemy sobie mogli przekazać bezpośrednio,
bez strachu, że uścisk dłoni odbierze nam zdrowie.
- Operator połączeń międzyplanetarnych :)